Mətbuat Şurası jurnalistlərin etika kodeksinə süni intellekt prinsipi əlavə edib

Azərbaycanın Mətbuat Şurası Azərbaycan Jurnalistlərinin Peşə Davranış Kodeksinə süni intellektlə bağlı yeni prinsip əlavə edib; prinsip 16 oktyabr 2026-cı ildə Bakıda keçirilən Azərbaycan Jurnalistlərinin IX Qurultayında yekdilliklə qəbul olunub. Bu barədə APA məlumat yayıb. Agentliyin yazdığına görə, Mətbuat Şurası sədrinin müavini Müşfiq Ələsgərli bildirib ki, kodeksdəki mövcud beş prinsip süni intellektlə bağlı altıncı prinsiplə genişləndirilir. Rəşid Behbudov adına Mahnı Teatrında keçirilən həmin qurultay barədə Trend.az da məlumat verib; eyni çıxışı təqdim edən Report.az isə altıncı prinsipi hələ hazırlanmaqda olan prinsip kimi təsvir edib.

Prinsip nə tələb edir

• APA-nın məlumatına görə, media təşkilatları redaksiyalarında süni intellekt sistemlərindən istifadə qaydalarını müəyyən edən daxili sənədlər qəbul etməlidir; həmin sənədlərdə istifadənin məqsəd və hüdudları, yoxlama prosedurları və redaksiya məsuliyyəti göstərilməlidir.
• Trend.az-ın yazdığına görə, Ələsgərli deyib ki, süni intellektdən istifadə «jurnalistin təşəbbüsünü və mühakiməsini, redaksiya müstəqilliyini, yaxud insan nəzarətini əvəz etməməlidir». Süni intellektin köməyi ilə hazırlanmış materialı, onun faktiki dəqiqliyini və mənbələrini dərc olunmazdan əvvəl canlı jurnalist yoxlamalıdır; dərc olunan materiala görə məsuliyyət isə jurnalistin və redaksiyanın üzərində qalır.
• APA-nın məlumatına görə, auditoriyanı çaşdıra bilən məzmun — süni intellektlə yaradılmış foto, audio və ya video — «müvafiq qaydada işarələnməlidir» və auditoriyaya onun mənşəyi bildirilməlidir.
• APA-nın yazdığına görə, süni intellektdən istifadə zamanı müəllif hüquqlarına, şəxsi məlumatların və mənbələrin konfidensiallığına, insan ləyaqətinə və ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi tələbinə də əməl olunmalıdır.

Bunun əhəmiyyəti nədir

Bu, dövlətin məcburi qaydası deyil, jurnalistlərin öz peşə qurumunun sahə səviyyəsində atdığı özünütənzimləmə addımıdır; bununla belə, Azərbaycanda hər hansı peşə sahəsinin qəbul etdiyi ilk yazılı süni intellekt qaydalarından biridir. Sənəd redaksiyalara süni intellektlə yaradılmış materialın işarələnməsi və hər hansı material yayımlanmazdan əvvəl süni intellektin nəticəsinə insan nəzarətinin saxlanması üçün istinad nöqtəsi verir.

Azərbaycan qurumları üçün bu nə deməkdir

Prezident fərmanı ilə təsdiqlənmiş və Trend.az-ın 19 mart 2025-ci ildə yazdığı 2025–2028-ci illər üzrə Süni İntellekt Strategiyası öz məqsədləri sırasında «süni intellektin istifadəsi üzrə etik prinsiplərin və qaydaların müəyyən edilməsini» sadalayır; bu, süni intellekt üzrə əsasların milli qanunvericiliyə daxil edilməsinin bir hissəsidir. Mətbuat Şurasının yeni prinsipi həmin istiqamətdə, sahə səviyyəsində və media üçün hər hansı dövlət səviyyəli süni intellekt etikası qaydasından qabaq irəliləyir. Azərbaycan redaksiyaları və onlara xidmət göstərən süni intellekt alətləri təchizatçıları üçün bu o deməkdir ki, süni intellektin köməyi ilə hazırlanmış məzmunun işarələnməsi və insan tərəfindən yoxlanması tələbləri — hətta öz-özlüyündə hüquqi məsuliyyət doğurmasa da — artıq sahənin öz etika kodeksinin bir hissəsidir.